IT Destek Cep Rehberi: Ağ, Sistem, Altyapı

IT destek ve sistem yönetimi çalışanları için hızlı başvuru notları. Önce neyi kontrol edeceğini, sonra hangi komutu yazacağını bul. Yeni başlayanlar için öğretici, deneyimliler için hatırlatıcı olacak şekilde hazırlanmıştır.

Altın kurallar

Değiştirmeden önce mevcut durumu not al (ekran görüntüsü, ipconfig /all, config yedeği).

Aynı anda tek şey değiştir, sonra test et.

Yetkin olmayan, geri dönüşü olmayan işi (silme, format, toplu değişiklik) onaysız yapma.

Her işlemi ticket'a yaz: ne gördün, ne yaptın, sonuç ne oldu.

1. SORUN GİDERME YAKLAŞIMI

1.1 Önce sorular (kullanıcıya)

Tam olarak ne oluyor? Hata mesajı var mı? (ekran görüntüsü iste)
Ne zaman başladı? Öncesinde ne değişti? (güncelleme, yeni program, taşınma)
Sadece sende mi, başkalarında da var mı?
Daha önce çalışıyor muydu?
Bilgisayarı yeniden başlattın mı?

1.2 Katman katman ilerle (OSI mantığı)

Sıra	Kontrol	Nasıl
1. Fiziksel	Kablo, port ışığı, Wi-Fi bağlı mı	Kabloyu çıkar tak, başka porta tak
2. Ağ bağlantısı	IP alıyor mu	`ipconfig`
3. Yerel ağ	Gateway'e ulaşıyor mu	`ping gateway`
4. İnternet	Dışarı çıkıyor mu	`ping 8.8.8.8`
5. İsim çözümleme	DNS çalışıyor mu	`ping google.com`, `nslookup google.com`
6. Uygulama	Servis/program çalışıyor mu	Port testi, servis kontrolü

Yorumlama:

IP yok / 169.254.x.x → DHCP'ye ulaşılamıyor
Gateway'e ping yok → yerel ağ/kablo/switch/VLAN sorunu
8.8.8.8 var, google.com yok → DNS sorunu
İkisi de var, site açılmıyor → proxy, tarayıcı, güvenlik duvarı

2. AĞ KOMUTLARI (Windows)

Komut	Ne yapar
`ipconfig`	IP, maske, gateway
`ipconfig /all`	MAC, DHCP sunucusu, DNS, kira süresi (en çok işe yarayan)
`ipconfig /release` + `ipconfig /renew`	DHCP'den yeni IP al
`ipconfig /flushdns`	DNS önbelleğini temizle
`ipconfig /displaydns`	DNS önbelleğini göster
`ping adres`	Erişim testi
`ping -t adres`	Sürekli ping (Ctrl+C ile dur)
`ping -n 20 adres`	20 paket gönder
`tracert adres`	Paketin geçtiği yolu göster
`pathping adres`	Tracert + kayıp analizi (uzun sürer)
`nslookup alan.adi`	DNS sorgusu
`nslookup alan.adi 8.8.8.8`	Belirli DNS sunucusundan sorgula
`arp -a`	IP-MAC tablosu
`netstat -ano`	Açık bağlantılar ve portlar + PID
`netstat -ano \| findstr :80`	80 portunu kullanan işlem
`tasklist \| findstr PID`	PID'den program adını bul
`route print`	Yönlendirme tablosu
`netsh wlan show profiles`	Kayıtlı Wi-Fi'lar
`netsh int ip reset`	TCP/IP yığınını sıfırla (yeniden başlatma gerekir)
`netsh winsock reset`	Winsock'u sıfırla (yeniden başlatma gerekir)
`getmac`	MAC adresi
`hostname`	Bilgisayar adı

Port testi (PowerShell):

Test-NetConnection sunucu -Port 443
Test-NetConnection 192.168.1.20 -Port 3389

TcpTestSucceeded : True ise port açık ve erişilebilir.

IP sorunu 3 adımlık hızlı çözüm:

ipconfig /release
ipconfig /flushdns
ipconfig /renew

3. IP, SUBNET VE VLAN ÖZETİ

3.1 Özel (private) IP aralıkları

Aralık	Sınıf
10.0.0.0 – 10.255.255.255	A
172.16.0.0 – 172.31.255.255	B
192.168.0.0 – 192.168.255.255	C
169.254.0.0/16	APIPA (DHCP bulunamadı)
127.0.0.1	Loopback (kendisi)

3.2 Subnet hızlı tablo

CIDR	Maske	Kullanılabilir host
/24	255.255.255.0	254
/25	255.255.255.128	126
/26	255.255.255.192	62
/27	255.255.255.224	30
/28	255.255.255.240	14
/29	255.255.255.248	6
/30	255.255.255.252	2
/16	255.255.0.0	65.534

Kural: Host sayısı = 2^(host bitleri) − 2 (ağ ve broadcast adresi hariç).

3.3 Sık kullanılan portlar

Port	Servis	Port	Servis
20/21	FTP	110	POP3
22	SSH	123	NTP (UDP)
23	Telnet	143	IMAP
25	SMTP	161/162	SNMP (UDP)
53	DNS (UDP/TCP)	389	LDAP
67/68	DHCP (UDP)	443	HTTPS
69	TFTP (UDP)	445	SMB (dosya paylaşımı)
80	HTTP	514	Syslog (UDP)
3389	RDP (uzak masaüstü)	3306	MySQL
1433	MS SQL	5432	PostgreSQL

4. SIK KARŞILAŞILAN SORUNLAR ve ÇÖZÜMLERİ

4.1 "İnternet yok"

Kablo/Wi-Fi bağlı mı? Uçak modu kapalı mı?
ipconfig: IP var mı? 169.254 ise DHCP sorunu → ipconfig /renew
ping gateway: gitmiyorsa kablo/port/VLAN
ping 8.8.8.8: gidiyor ama site açılmıyorsa DNS → ipconfig /flushdns, DNS'i elle 8.8.8.8 yap
Başkalarında da yoksa: switch, router, modem, hat sorunu
Proxy kontrolü: Ayarlar > Ağ > Proxy

4.2 "Bilgisayar yavaş"

Görev Yöneticisi (Ctrl+Shift+Esc): CPU, RAM, disk, hangi program?
Disk %100 ise: Windows Update, antivirüs taraması, arızalı disk olabilir
Başlangıç programlarını azalt (Görev Yöneticisi > Başlangıç)
Disk doluluk: cleanmgr, geçici dosyalar (%temp%)
Disk sağlığı: wmic diskdrive get status, chkdsk C: /f (yeniden başlatma ister)
RAM yetersizse artır, HDD ise SSD'ye geçmek en büyük farkı yaratır
Zararlı yazılım taraması yap

4.3 "Yazıcı çalışmıyor"

Yazıcı açık, kağıt/toner var mı, ekranda hata var mı?
Yazıcı ağda mı: yazıcının IP'sine ping at

Yazdırma kuyruğunda takılı iş: Hizmetler > Print Spooler > durdur

net stop spooler
del /Q /F /S "%systemroot%\System32\spool\PRINTERS\*.*"
net start spooler

Sürücüyü kaldırıp yeniden yükle
Doğru yazıcı varsayılan mı, "çevrimdışı çalış" işaretli mi?
Ağ yazıcısını IP ile ekle (Standard TCP/IP Port): ad ile eklemeden daha kararlıdır
Yazıcıya sabit IP ver veya DHCP rezervasyonu yap

4.4 "Şifremi unuttum / hesap kilitlendi"

Active Directory'de:

Active Directory Users and Computers (ADUC) > kullanıcıya sağ tık > Reset Password
Kilitliyse Unlock Account kutusunu işaretle
"User must change password at next logon" seçeneğini işaretle
Kimlik doğrulaması yap (kullanıcı gerçekten o mu?). Telefonla gelen talepleri doğrulamadan işleme koyma, sosyal mühendislik riskidir.

Yerel hesapta:

net user kullaniciadi YeniSifre123!
net user kullaniciadi /active:yes

4.5 "Uzak masaüstüne bağlanamıyorum" (RDP)

Hedef bilgisayar açık mı, ağda mı? ping
Port açık mı? Test-NetConnection IP -Port 3389
Hedefte: Sistem > Uzak Masaüstü açık olmalı
Kullanıcı "Remote Desktop Users" grubunda mı?
Güvenlik duvarı 3389'u engelliyor olabilir
Win Home sürümü RDP sunucusu olamaz (Pro ve üstü gerekir)
Bağlantı komutu: mstsc /v:IP

4.6 "Paylaşılan klasöre erişemiyorum"

ping sunucu, sonra \\sunucu veya \\IP yaz
Kimlik bilgisi: Windows Kimlik Bilgisi Yöneticisi'nde eski kayıt varsa sil
İki izin katmanı vardır, ikisi de uygun olmalı: Paylaşım izni + NTFS (Güvenlik sekmesi)
Ağ sürücüsü bağlama: net use Z: \\sunucu\paylasim /persistent:yes
Mevcut bağlantıları gör/sil: net use, net use * /delete
SMB portu 445 engelli olabilir

4.7 "Outlook / e-posta sorunu"

İnternet var mı? Başka cihazdan webmail çalışıyor mu? (çalışıyorsa sunucu sorunu değil)
Outlook'u kapat, outlook /safe ile aç (eklenti sorunu mu)
Profili yeniden oluştur: Denetim Masası > Posta > Profilleri Göster
Posta kutusu dolu mu?
Şifre yakın zamanda değiştiyse kayıtlı şifreyi güncelle
OST dosyasını yeniden oluştur (eşitleme sorunlarında)

4.8 "Wi-Fi bağlanmıyor / sürekli kopuyor"

Wi-Fi sürücüsünü güncelle veya kaldırıp yeniden yükle
Ağı unut, yeniden bağlan
netsh wlan show wlanreport rapor oluşturur
Sinyal zayıfsa AP'ye yakınlaş, kanal çakışması olabilir
Güç tasarrufu: Aygıt Yöneticisi > Wi-Fi adaptörü > Güç Yönetimi > "Gücü korumak için kapatabilir" işaretini kaldır
2.4 GHz / 5 GHz farkı: 5 GHz hızlı ama menzili kısa

4.9 "Mavi ekran (BSOD)"

Hata kodunu not al (örn. IRQL_NOT_LESS_OR_EQUAL, 0x0000007E)
Yeni takılan donanım/sürücü/güncelleme var mı? Geri al
Güvenli modda aç (açılışta F8 veya Shift + Yeniden Başlat)
sfc /scannow ve DISM /Online /Cleanup-Image /RestoreHealth
RAM testi: mdsched
Olay Görüntüleyici ve C:\Windows\Minidump kayıtları
Disk (chkdsk) ve sıcaklık kontrolü

4.10 "Bilgisayar açılmıyor"

Güç kablosu, priz, ekran kablosu, ekran açık mı?
Bip sesi/ışık var mı? (BIOS bip kodları RAM/ekran kartı sorununu işaret eder)
Çevre birimlerini çıkar (USB, harici disk), sadece güç ve ekranla dene
Windows açılmıyorsa: kurtarma ortamı, Başlangıç Onarımı
Disk görünmüyorsa BIOS'ta kontrol et, kablo/disk arızası olabilir
Veri kritikse format atmadan önce diski çıkarıp başka bilgisayarla yedekle

5. WINDOWS SİSTEM YÖNETİMİ

5.1 Sistem bilgisi ve onarım

Komut	Ne yapar
`systeminfo`	Sürüm, RAM, son güncelleme, açılış zamanı
`winver`	Windows sürümü
`msinfo32`	Ayrıntılı sistem bilgisi
`sfc /scannow`	Bozuk sistem dosyalarını onar
`DISM /Online /Cleanup-Image /RestoreHealth`	Windows imajını onar (sfc'den önce/sonra)
`chkdsk C: /f /r`	Disk hatası tara ve onar
`gpupdate /force`	Grup ilkelerini hemen uygula
`gpresult /r`	Uygulanan grup ilkelerini göster
`whoami` / `whoami /groups`	Mevcut kullanıcı ve grupları
`shutdown /r /t 0`	Hemen yeniden başlat
`shutdown /s /t 60`	60 sn sonra kapat
`shutdown /r /m \\PCADI`	Uzaktaki bilgisayarı yeniden başlat

5.2 Sık kullanılan Windows kısayolları (Çalıştır: Win+R)

Yaz	Açılan
`services.msc`	Hizmetler
`devmgmt.msc`	Aygıt Yöneticisi
`diskmgmt.msc`	Disk Yönetimi
`compmgmt.msc`	Bilgisayar Yönetimi
`eventvwr.msc`	Olay Görüntüleyici
`lusrmgr.msc`	Yerel kullanıcı ve gruplar
`gpedit.msc`	Yerel grup ilkesi
`taskschd.msc`	Görev Zamanlayıcı
`ncpa.cpl`	Ağ bağdaştırıcıları
`appwiz.cpl`	Program ekle/kaldır
`sysdm.cpl`	Sistem özellikleri (bilgisayar adı, etki alanı)
`regedit`	Kayıt Defteri (dikkat, yedek al)
`mstsc`	Uzak Masaüstü
`cmd` / `powershell`	Komut satırı (yönetici için sağ tık)
`\\sunucu\paylasim`	Ağ paylaşımı

5.3 PowerShell hızlı komutlar

Get-Service | Where-Object {$_.Status -eq "Stopped"}   # Duran servisler
Restart-Service -Name Spooler                            # Servisi yeniden başlat
Get-Process | Sort-Object CPU -Descending | Select -First 10   # En çok CPU kullananlar
Get-EventLog -LogName System -Newest 20 -EntryType Error      # Son 20 sistem hatası
Get-ComputerInfo                                         # Sistem bilgisi
Get-NetIPConfiguration                                   # IP bilgisi
Get-Disk; Get-Volume                                     # Disk ve bölümler
Get-HotFix                                               # Yüklü güncellemeler
Test-NetConnection google.com -Port 443                  # Port testi
Get-LocalUser                                            # Yerel kullanıcılar
Restart-Computer -ComputerName PCADI -Force              # Uzaktan yeniden başlat

5.4 Olay Görüntüleyici (Event Viewer)

Yol: eventvwr.msc > Windows Günlükleri > System / Application / Security
Önce Hata (Error) ve Kritik olanlara bak, sorunun yaşandığı zamana göre filtrele
Önemli Olay Kimlikleri (Event ID):
- 4624 başarılı oturum açma
- 4625 başarısız oturum açma
- 4740 hesap kilitlendi
- 41 beklenmedik kapanma (Kernel-Power)
- 6005 / 6006 olay günlüğü servisi başladı/durdu (açılış/kapanış)
- 7036 servis durumu değişti

5.5 Yedekleme mantığı

3-2-1 kuralı: 3 kopya, 2 farklı ortam, 1 tanesi dışarıda (bulut/farklı bina)
Yedek alınıyor olması yetmez, geri yüklemeyi düzenli test et
Yedek türleri: Tam (full), Artımlı (incremental, son yedekten beri), Fark (differential, son tamdan beri)
Önemli: sunucu yedeği, veritabanı, switch/router config yedeği (TFTP/SCP)

6. ACTIVE DIRECTORY (AD) ve KULLANICI YÖNETİMİ

6.1 Temel kavramlar

Kavram	Anlamı
Domain (Etki alanı)	Merkezi kullanıcı/bilgisayar yönetimi, ör. `firma.local`
DC (Domain Controller)	AD'yi tutan sunucu
OU	Kullanıcı/bilgisayarları gruplamak için klasör benzeri yapı
Group Policy (GPO)	OU'lara uygulanan ayarlar (şifre kuralı, masaüstü, kısıtlamalar)
Security Group	İzin yönetimi için kullanıcı grubu

6.2 Günlük işler (ADUC: `dsa.msc`)

İş	Nasıl
Yeni kullanıcı	OU'ya sağ tık > New > User, doğru gruplara ekle
Şifre sıfırlama	Kullanıcıya sağ tık > Reset Password
Hesap kilidi açma	Kullanıcı özellikleri > Account > Unlock
Gruba ekleme	Kullanıcı > Member Of > Add
Hesap devre dışı	Sağ tık > Disable Account (silme yerine önce devre dışı bırak)
Bilgisayarı domaine alma	`sysdm.cpl` > Değiştir > Etki alanı

İşten ayrılan kullanıcı: Hesabı silme, önce devre dışı bırak, gruplardan çıkar, e-postayı ve dosyaları devret, belirli bir süre sonra sil.

6.3 Komut satırı

net user kullanici /domain          # Domain kullanıcı bilgisi
net group "Domain Admins" /domain   # Gruptaki kullanıcılar
gpresult /r                         # Uygulanan GPO'lar
dcdiag                              # DC sağlık kontrolü (DC üzerinde)
nltest /dsgetdc:firma.local         # Hangi DC'ye bağlı
klist purge                         # Kerberos biletlerini temizle

6.4 "Bu iş istasyonu ile etki alanı güven ilişkisi başarısız" hatası

Bilgisayarın makine hesabı şifresi uyumsuz. Çözüm: yerel yönetici ile girip domain'den çık, workgroup'a geç, yeniden başlat, tekrar domain'e katıl (veya PowerShell: Reset-ComputerMachinePassword -Credential firma\yonetici).

6.5 Doğrulama (güvenlik)

Şifre sıfırlamadan önce kullanıcının kimliğini doğrula (çalışan no, yönetici onayı, geri arama). Bu, en sık kullanılan sosyal mühendislik yöntemidir.

7. DHCP ve DNS

7.1 DHCP süreci (DORA)

Discover: istemci "DHCP sunucusu var mı?" der
Offer: sunucu IP teklif eder
Request: istemci teklifi ister
Acknowledge: sunucu onaylar

7.2 DHCP sorunları

Sorun	Kontrol
IP `169.254.x.x`	DHCP'ye ulaşılamıyor, kablo/VLAN/DHCP servisi kontrol et
Havuz dolu	DHCP scope'ta boş IP kalmamış, havuzu genişlet veya kira süresini kısalt
Çakışma	Sabit IP'li cihaz DHCP havuzunun içinde, havuzu böl veya rezervasyon yap
Yanlış IP alıyor	Ağa kaçak router/modem takılmış olabilir (rogue DHCP)

İpuçları:

Yazıcı, sunucu, kameralar için DHCP rezervasyonu (MAC'e sabit IP) kullan
Sabit IP'leri DHCP aralığının dışında tut
ipconfig /all içinde "DHCP Server" satırı, IP'yi hangi sunucunun verdiğini gösterir

7.3 DNS kayıt türleri

Kayıt	Görevi
A	İsim → IPv4
AAAA	İsim → IPv6
CNAME	Takma ad (alias)
MX	Mail sunucusu
PTR	IP → isim (ters sorgu)
NS	Yetkili DNS sunucusu
TXT	Metin (SPF, doğrulama kayıtları)
SRV	Servis konumu (AD için kritik)

7.4 DNS sorun giderme

nslookup firma.local              # Domain çözülüyor mu
nslookup -type=MX firma.com       # Mail kaydı
nslookup google.com 8.8.8.8       # Belirli sunucudan sor
ipconfig /flushdns                # İstemci önbelleğini temizle
ipconfig /registerdns             # Kaydı yeniden oluştur

Domain'e bağlı bilgisayarların DNS'i domain controller'ı göstermeli. İstemciye 8.8.8.8 verirsen domain'i bulamaz.
"Ping IP ile çalışıyor, isimle çalışmıyor" = DNS sorunudur.

8. SWITCH/ROUTER HIZLI CISCO KOMUTLARI

(Detaylı anlatım için cisco-switch-rehberi.md dosyasına bak.)

8.1 Moda göre

Switch> enable                    # Yönetici moda geç
Switch# configure terminal        # Ayar moduna geç
Switch(config)# interface fa0/1   # Porta gir
Switch(config-if)# end            # Direkt # moduna dön
Switch# write memory              # Kaydet

8.2 Sorun giderme show komutları

Komut	Ne gösterir
`show ip interface brief`	Port ve IP durumu (en çok kullanılan)
`show interfaces status`	Port hızı, duplex, VLAN, durum
`show interfaces fa0/1`	Port detayı, hata/çarpışma sayaçları
`show vlan brief`	VLAN-port ilişkisi
`show mac address-table`	Hangi MAC hangi portta (cihazı bulmak için)
`show arp`	IP-MAC eşlemesi
`show running-config`	Çalışan ayarlar
`show version`	Model, IOS, çalışma süresi
`show cdp neighbors`	Bağlı komşu cihazlar
`show logging`	Switch logları
`show interfaces trunk`	Trunk portları
`show spanning-tree`	STP durumu

8.3 Port işleri

Bir cihaz hangi porta bağlı?

show mac address-table | include 1a2b

(MAC adresinin bir kısmıyla ara)

Port hata sayaçları: show interfaces fa0/1 çıktısında CRC, input errors artıyorsa kablo/konnektör sorunu olabilir, duplex uyumsuzluğuna da bak.

Portu kapat/aç:

interface fa0/5
 shutdown
 no shutdown

Port err-disabled (kapanmış) ise:

interface fa0/5
 shutdown
 no shutdown

8.4 Duplex/hız uyumsuzluğu

Belirti: yavaşlık, çok sayıda hata
Her iki uç da auto olmalı ya da aynı elle ayar yapılmalı
show interfaces status ile hız/duplex kontrol et

9. LINUX TEMEL KOMUTLAR (Sunucu)

9.1 Dosya ve dizin

Komut	Ne yapar
`pwd`	Bulunduğun dizin
`ls -la`	Dosyaları ayrıntılı listele (gizliler dahil)
`cd /yol`	Dizin değiştir
`cp kaynak hedef`	Kopyala
`mv kaynak hedef`	Taşı/yeniden adlandır
`rm dosya`	Sil (geri dönüş yok)
`rm -r klasor`	Klasörü sil (dikkat)
`mkdir klasor`	Klasör oluştur
`cat dosya`	İçeriği göster
`less dosya`	Sayfa sayfa oku (q ile çık)
`tail -f /var/log/syslog`	Logu canlı izle
`grep "aranan" dosya`	Dosyada ara
`find / -name "dosya"`	Dosya bul
`nano dosya`	Basit metin editörü (Ctrl+O kaydet, Ctrl+X çık)

9.2 Sistem ve süreçler

Komut	Ne yapar
`top` / `htop`	Canlı CPU/RAM kullanımı
`df -h`	Disk doluluğu
`du -sh klasor`	Klasör boyutu
`free -h`	RAM kullanımı
`uptime`	Ne kadar süredir açık
`ps aux \| grep isim`	Süreç ara
`kill PID` / `kill -9 PID`	Süreci sonlandır
`uname -a`	Çekirdek ve sistem bilgisi
`whoami` / `id`	Kullanıcı ve grup
`history`	Geçmiş komutlar

9.3 Servis yönetimi (systemd)

sudo systemctl status nginx        # Durum
sudo systemctl start nginx         # Başlat
sudo systemctl stop nginx          # Durdur
sudo systemctl restart nginx       # Yeniden başlat
sudo systemctl enable nginx        # Açılışta otomatik başlat
journalctl -u nginx -n 50          # Servisin son 50 log satırı
journalctl -xe                     # Son hatalar

9.4 Ağ (Linux)

ip a                  # IP bilgileri (ifconfig yerine)
ip route              # Yönlendirme tablosu
ss -tulpn             # Dinlenen portlar ve süreçler
ping -c 4 adres       # 4 paket ping
traceroute adres      # Yol izleme
dig alan.adi          # DNS sorgusu
curl -I https://site  # HTTP başlıklarını getir
sudo ufw status       # Güvenlik duvarı (Ubuntu)
sudo ufw allow 22/tcp # Port aç

9.5 Paket yönetimi

Dağıtım	Güncelle	Kur
Ubuntu/Debian	`sudo apt update && sudo apt upgrade`	`sudo apt install paket`
RHEL/CentOS	`sudo dnf update`	`sudo dnf install paket`

9.6 Kullanıcı ve izinler

sudo adduser ali                   # Kullanıcı ekle
sudo passwd ali                    # Şifre belirle
sudo usermod -aG sudo ali          # sudo yetkisi ver (Ubuntu)
chmod 755 dosya                    # İzin ayarla
chown kullanici:grup dosya         # Sahip değiştir

İzin sayıları: r=4, w=2, x=1. 755 = sahip (rwx), grup (r-x), diğerleri (r-x).

9.7 SSH

ssh kullanici@192.168.1.20         # Bağlan
scp dosya kullanici@ip:/hedef/     # Dosya kopyala
ssh-keygen -t ed25519              # Anahtar çifti üret
ssh-copy-id kullanici@ip           # Genel anahtarı sunucuya kopyala

Güvenlik: root ile SSH girişini kapat, mümkünse anahtar tabanlı kimlik doğrulama kullan.

9.8 Önemli log dosyaları

/var/log/syslog veya /var/log/messages: genel
/var/log/auth.log: giriş denemeleri
/var/log/nginx/ ve /var/log/apache2/: web sunucusu

10. GÜVENLİK TEMELLERİ

10.1 Sıkça karşılaşılan tehditler

Tehdit	Önlem
Phishing (oltalama)	Bağlantı/ekleri kontrol et, gönderici adresine bak, şüpheliyi IT'ye ilet
Fidye yazılımı (ransomware)	Güncel yedek (çevrimdışı kopya dahil), güncelleme, makro kısıtı
Zayıf şifre	Karmaşıklık/uzunluk kuralı, MFA
Güncellenmemiş sistem	Düzenli yama yönetimi
Sosyal mühendislik	Kimlik doğrulama prosedürü, farkındalık
Yetkisiz cihaz	Port güvenliği, NAC, kayıtlı cihaz listesi

10.2 Şüpheli e-posta/virüs şüphesi gelince

Kullanıcıya bağlantıya tıklamamasını/eki açmamasını söyle
Tıkladıysa: bilgisayarı ağdan ayır (kabloyu çek/Wi-Fi kapat), kapatma
Güvenlik sorumlusuna/yöneticiye haber ver
Parola değişikliği gerekebilir, tam tarama yap
Olayı kaydet (saat, kullanıcı, e-posta başlığı, ekran görüntüsü)

10.3 Şifre politikası önerisi

En az 12 karakter, kolay tahmin edilemeyen, her hesap için farklı
Mümkün olan her yerde MFA (çok faktörlü doğrulama)
Şifre yöneticisi kullanımı teşvik et
Şifreleri e-posta/mesajla düz metin paylaşma

10.4 Genel güvenlik alışkanlıkları

En az yetki ilkesi: Kullanıcıya sadece işi için gereken yetkiyi ver
Yönetici hesabıyla günlük iş yapma, ayrı hesap kullan
Ekran kilidi (Win+L), otomatik kilitleme
Disk şifreleme (BitLocker), özellikle laptop'larda
Kullanılmayan hesap ve portları kapat
Yazılımları ve işletim sistemini güncel tut

11. DONANIM ve ENVANTER

11.1 Hızlı donanım tanısı

Belirti	Olası neden
Açılmıyor, ışık yok	Güç kaynağı/kablo/priz
Bip sesleri	RAM/ekran kartı/BIOS (üretici kodlarına bak)
Ekran gelmiyor, fan dönüyor	RAM, ekran kablosu, ekran kartı
Aşırı ısınma	Toz, fan arızası, macun
Disk sesi (tıkırtı)	HDD arızası, hemen yedekle
Rastgele kapanma	Isınma, güç kaynağı, RAM
Yavaş + disk %100	HDD yaşlanmış, SSD'ye geç

11.2 Disk sağlığı

Windows: wmic diskdrive get status, CrystalDiskInfo (SMART)
Linux: sudo smartctl -a /dev/sda

11.3 Envanter kaydı için tutulması gerekenler

Cihaz adı, seri no, model
Kullanıcı/zimmet bilgisi, konum
IP/MAC adresi
Satın alma tarihi, garanti bitişi
İşletim sistemi ve önemli yazılımlar
Etiketleme: cihaza kolayca okunur bir numara yapıştır

12. TICKET ve İLETİŞİM

12.1 İyi bir ticket kaydı

Kim: kullanıcı, departman, iletişim
Ne: sorunun kısa özeti + hata mesajı
Ne zaman: başlangıç zamanı
Etki: tek kişi mi, birçok kişi mi, iş durdu mu
Yapılanlar: denenen adımlar ve sonuçları
Çözüm: ne yapıldı, neden düzeldi
Ekler: ekran görüntüsü, log

12.2 Öncelik mantığı

Öncelik	Örnek
Kritik	Tüm firma internetsiz, sunucu çökmüş, fidye yazılımı
Yüksek	Bir departman çalışamıyor, yönetici sorunu
Orta	Tek kullanıcı, işi kısmen etkileniyor
Düşük	Kozmetik, yeni talep, genel soru

12.3 Kullanıcıyla iletişim

Teknik terim kullanma, sade anlat
Ne yapacağını ve tahmini süreyi söyle
Çözdükten sonra kullanıcıya test ettir
Bilmediğin bir şeyi bilmiyormuş gibi yapma: "Araştırıp dönüş yapacağım" demek yeterlidir
Kullanıcıyı suçlama, sakin ve nazik ol
Çözülemeyen işi zamanında üst seviyeye (L2/L3) devret, notlarla birlikte

12.4 Escalation (yükseltme)

Şu durumlarda kıdemli birine danış:

Tüm firmayı etkileyen kesinti
Güvenlik olayı şüphesi
Veri kaybı riski
Yetkin olmadığın bir sistem
30–60 dakikada ilerleme sağlayamadığın sorun

13. YENİ BİR ORTAMA UYUM (İlk Günler İçin Kontrol Listesi)

13.1 Öğrenilmesi gerekenler

Ağ şeması (IP aralıkları, VLAN'lar, switch/router konumları)
Sunucu listesi ve görevleri (DC, dosya, yazdırma, yedek, mail)
Yönetici hesapları ve yetki prosedürü (şifreleri nerede, nasıl saklıyorlar)
Ticket sistemi ve kullanım şekli
Yedekleme politikası ve nerede tutulduğu
Yazılım lisansları ve envanter
Acil durum iletişim listesi (ISS, donanım destek, kıdemli yöneticiler)
Mevcut dokümantasyon ve prosedürler
Hangi işin kime devredileceği

13.2 Alışkanlık haline getir

Her işlemi not et, kendi bilgi tabanını oluştur
Çözdüğün sorunları ekran görüntüsüyle arşivle (tekrar karşına çıkar)
Yönetici hesabı şifrelerini asla paylaşma, kendin sakla
Anlamadığın şeyi sormaktan çekinme, ama önce araştır ve denediklerini anlat
Yapılandırma değiştirmeden önce yedek al
Bakım/güncelleme işlerini mesai dışında, haber vererek yap

13.3 Kendini geliştirme

Sertifikalar: CompTIA A+, Network+, Security+; Cisco CCNA; Microsoft AZ-900, MD-102 (Endpoint), AZ-104; Linux için LPIC-1/RHCSA
Ev laboratuvarı: Packet Tracer, VirtualBox/VMware ile Windows Server (AD, DHCP, DNS), Linux sunucu, Proxmox
Pratik: Kendi ağında Pi-hole, Nextcloud, Wireguard, izleme (Zabbix, Grafana) kur
Öğrendiklerini düzenli notlara ve betik arşivine dönüştür; bir sonraki sorunda zaman kazandırır

14. HIZLI BAŞVURU KARTLARI

14.1 "Hiçbir şey çalışmıyor" 60 saniye listesi

Kablo/Wi-Fi bağlı mı?
ipconfig: IP var mı, 169.254 mü?
ping gateway → ping 8.8.8.8 → ping google.com
ipconfig /release → /flushdns → /renew
Yeniden başlat
Başka kullanıcılarda da var mı?
Son zamanda ne değişti?

14.2 En çok kullanılan 15 komut

ipconfig /all          ping                  tracert
nslookup               netstat -ano          arp -a
gpupdate /force        sfc /scannow          chkdsk
systeminfo             tasklist              taskkill /PID x /F
net use                net user              shutdown /r /t 0

14.3 Dosya kopyalama ve ağ paylaşımı

robocopy C:\kaynak D:\hedef /E /COPYALL /R:2 /W:2    # Güvenilir kopya (yedek için ideal)
xcopy kaynak hedef /E /I /H                           # Klasör kopyala

14.4 Zamanlanmış görev ve uzaktan yönetim

schtasks /query                                       # Zamanlanmış görevleri listele
psexec \\PCADI cmd                                    # Uzaktan komut (Sysinternals)

Sysinternals araç seti (Process Explorer, Autoruns, TCPView, PsTools) sistem yöneticisinin vazgeçilmezidir.

14.5 Faydalı araçlar

Araç	Ne için
Wireshark	Ağ paket analizi
PuTTY / Windows Terminal	SSH, console, seri bağlantı
Advanced IP Scanner / Angry IP Scanner	Ağdaki cihazları tara
Nmap	Port taraması
WinSCP / FileZilla	SFTP/FTP dosya aktarımı
TeamViewer / AnyDesk / Quick Assist	Uzak destek
CrystalDiskInfo	Disk sağlığı
Rufus / Ventoy	Önyüklenebilir USB
Sysinternals Suite	Gelişmiş Windows araçları
Zabbix / PRTG / LibreNMS	Ağ izleme
Notepad++ / VS Code	Metin ve config düzenleme

Not: Komutları üretim ortamında çalıştırmadan önce test ortamında dene. Silme, format, toplu değişiklik gibi geri dönüşü olmayan işlerde mutlaka yedek al ve onay iste. Şirketin kendi prosedürleri bu rehberden önceliklidir.